‘Ik zou willen dat gz-psychologen voor de hele markt worden opgeleid, en niet voor de instelling waar ze toevallig al werkzaam zijn.’ Aan het woord is Jenneke van der Plas, praktijkopleider van de gz-opleiding binnen GGzE, Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven en de Kempen, en voorzitter van het landelijke P-opleidersoverleg.

ZZP’ers in de ggz: zegen en kwetsbaar, kans én risico. Het elan van de ZZP’ers, hun nabijheid en verantwoordelijkheidsgevoel naar cliënten toe is verfrissend en mooi om te zien. Sterk zijn ze in de eenvoud van hun procesmatig werken. Het ondernemerschap van de ZZP’er, het regelen van allerhande randvoorwaarden en het openstaan voor kwaliteitscontrole zijn zwak. Laten ZZP’ers zich ter harte nemen dat verantwoording afleggen van hun besteding van publiek geld erbij hoort.

Gepubliceerd in: GZ-psychologie nummer 8, december 2012

Hoe ziet de werkplek van gz-psychologen eruit? Wat voor kamer hebben ze? Met wie delen ze hem? Hoe gaan ze om met hun collega’s? In deze nieuwe rubriek laten gz-psychologen hun werkplek zien. Deze keer: Pauline Jacobs.

De techniek staat nog in de kinderschoenen, maar het behandelen van aandoeningen als angststoornissen en psychose met behulp van virtual reality komt er beslist aan. Een groot voordeel van deze vorm van therapie is dat de patiënt de ziektesymptomen vertoont in de spreekkamer. Daardoor zijn deze objectief te meten en is het gedrag van de patiënt meteen te corrigeren.

Deze gehele dag zit ik al aan u te denken. En dat terwijl u mij niet eens kent. Dit klinkt als een romantische onbereikbare liefde. De realiteit is echter anders. Als uw plannen doorgaan, kom ik namelijk in de problemen.

In totaal 46 autochtone cliënten en 19 niet-westerse allochtone cliënten met angststoornissen werden behandeld op een polikliniek die is gespecialiseerd in de behandeling van deze stoornissen. De effectiviteit van de behandelingen werd geëvalueerd met de Brief Symptom Inventory (BSI) en Outcome Questionnaire-45 (OQ-45). De vragenlijsten werden afgenomen bij de start en aan het eind van de behandeling.

Een kind afstaan, afgestaan worden als kind, geadopteerd worden of een kind adopteren verandert de levens van betrokkenen voorgoed. Te vondeling gelegd zijn, achtergelaten zijn bij een weeshuis, op straat geleefd hebben of door de kinderbescherming bij biologische ouders weggehaald worden zijn feiten die dikwijls in adoptiedossiers te vinden zijn. Deze of een soortgelijke start maakt geadopteerde kinderen a priori kwetsbaar (Brodzinsky & Schechter, 1990; Vinke, 1999).

Wanneer deze kwetsbaarheid wordt uiteengerafeld, valt op dat ze om een specifiek opvoedingsantwoord van adoptieouders en hulpverleners vraagt. Dikwijls met goed gevolg: zeker wanneer geadopteerden worden vergeleken met leeftijdsgenoten die in tehuizen achterbleven laten deze kinderen een opmerkelijke – en op onderdelen bijna complete – inhaalslag zien naar het niveau van niet-geadopteerde leeftijdgenoten. Dit geldt dan voor groei, gehechtheid, zelfwaardering, IQ en gedragsproblemen (Van IJzendoorn & Juffer, 2006).

Aan de andere kant laat onderzoek ook zien dat opvoeden en verzorgen van geadopteerde kinderen specifieke eisen stelt aan ouders. De inhaalslag komt niet vanzelf tot stand (Stams, Juffer & Van IJzendoorn, 2002; Bimmel, 2003). Adoptieouders zullen moeten beschikken over pedagogisch kapitaal om de specifieke opvoedings- en ontwikkelingsvragen van geadopteerden recht te doen (Vinke, 1999). Wanneer adoptieouders hulp hierbij vragen, is het zaak dat hulpverleners alert zijn op de extra dimensie die afstand en adoptie met zich kan meebrengen. Dit is een dimensie die niet alleen in de opvoeding van geadopteerde kinderen een rol speelt, maar ook doorloopt in de volwassenheid. Een adoptie-alerte houding van diagnostici en therapeuten in de eerste en tweede lijn is daarbij gewenst. In dit artikel worden enkele adoptiegerelateerde thema’s aangesneden die kunnen bijdragen aan een adoptie-alerte houding. Allereerst komen de feiten en cijfers aan bod, vervolgens is er aandacht voor risico’s en kansen en ten slotte voor verliezen en opnieuw starten.

Internethulpverlening is inmiddels beschikbaar bij depressies en angststoornissen en ook de opstap naar complexere aandoeningen zoals schizofrenie is een feit. E-mental health zal volgens prof. dr. Pim Cuijpers binnen 20 jaar dan ook geen issue meer zijn. Internet is in zijn visie straks één van de reguliere kanalen die de ggz inzet voor contact met en hulp aan de patiënt.

• P. Prudon: Een tweede route naar meer eestelijns psychologen
• W. Hilgenga: Aanvullende verzekeringen

Gepubliceerd in: GZ-psychologie nummer 2, maart 2011

Er zijn geen klinische studies gedaan naar de effecten van piepjes. Een cruciaal onderdeel van EMDR lijkt te zijn dat tijdens het ophalen van de herinneringen het werkgeheugen (WG) wordt belast. Of, en in welke mate, oogbewegingen of piepjes het WG belasten, kan worden nagegaan met reactietijd-taken (RT-taken). In Experiment I werd inderdaad gevonden dat proefpersonen trager reageren op geluiden wanneer ze tegelijkertijd horizontale oogbewegingen maken. Kennelijk belasten die oogbewegingen het WG. In Experiment II werd gevonden dat proefpersonen niet trager reageren op visuele prikkels wanneer ze tegelijkertijd piepjes horen. Dat suggereert dat piepjes het WG niet belasten. In Experiment III werden piepjes en oogbewegingen rechtstreeks vergeleken, maar nu met een gevoeliger RT-taak. Proefpersonen moesten reageren op pijnloze elektrische prikkels. Men vertraagde ten gevolge van zowel de oogbewegingen als de piepjes. De effecten van oogbewegingen waren veel sterker, maar kennelijk belasten piepjes het WG wel een klein beetje. In Experiment IV werd nagegaan wat het effect was van piepjes en oogbewegingen op de levendigheid en emotionaliteit van aversieve herinneringen. Er werd geen effect gevonden op emotionaliteit. Vergeleken met het alleen ophalen van herinneringen (dus zonder piepjes of oogbewegingen) nam de levendigheid significant af wanneer de proefpersoon piepjes hoorden of oogbewegingen maakten. Het effect van oogbewegingen was echter aanzienlijk en significant sterker dan het effect van piepjes. De gegevens ondersteunen een WG-verklaring van EMDR. Ze suggereren dat en waarom piepjes inferieur zijn aan oogbewegingen.

Dit artikel is een literatuuroverzicht en gaat in op een practice based-benadering van diagnostische en therapeutische interventies bij ouderen met persoonlijkheidsstoornissen, gebaseerd op het recent verschenen boek Persoonlijkheidsstoornissen bij ouderen: diagnostiek, behandeling en gedragsadvisering (2010) onder redactie van de auteur van dit artikel.

‘Zwaar’ heeft hij het werken met licht verstandelijk gehandicapte (LVG) kinderen en jongeren nooit gevonden. Frans-Joris Esmeijer, gz- en klinisch psycholoog bij Karakter, vindt het eerder een uitdaging om te kijken hoe hij jeugdigen met psychische problemen en LVG beter kan helpen. ‘Het is vaak complexe problematiek waarbij het hele gezin betrokken is. Dat maakt diagnostiek en behandeling er niet eenvoudiger op. Maar ik zie het als een leuke puzzel die ik tot een oplossing moet zien te brengen.’

Het aantal hulpvragen op het gebied van seksverslaving groeit. Seksverslaving is in wetenschappelijk en therapeutisch opzicht een omstreden begrip. Er is een scala aan visies op ontstaan, dynamiek en behandeling. In deze bijdrage wordt een manier van kijken beschreven die is ontwikkeld in langdurige ervaring als onderzoeker en hulpverlener op het gebied van seksverslaving of dwangmatige seksualiteit. Bij gebrek aan een goed alternatief wordt in dit artikel consequent de term ‘seksverslaving’ gebruikt om een ‘oncontroleerbaar seksueel gedragspatroon met negatieve consequenties’ aan te duiden. Als aanvulling op het denken over seksverslaving als letterlijke verslaving (conform verslaving aan alcohol, harddrugs enzovoort), wordt een model gepresenteerd waarin het versterken van eigenwaarde en het vermogen voor het eigen welbevinden te kiezen centraal staat. In de therapie dient de aandacht minder op de symptomen en de bestrijding daarvan te liggen, dan op het versterken van het zelfsturend vermogen.

Een interview met de Amerikaanse Tony Biglan over Acceptance and Committment Therapy (ACT) en het cruciale verschil met cognitieve gedragstherapie (CGT). ‘Als je van een afstand naar je gedachten kunt kijken, hebben ze minder macht over je.

Voor effectonderzoek naar behandelingen van psychische aandoeningen is tegenwoordig het medisch model leidend: men kijkt daarbij uitsluitend of goed meetbare symptomen verminderd zijn. Het alleen maar kijken naar symptoomvermindering heeft als nadeel dat niet duidelijk wordt in welke mate bij behandelingen ookzelfwaardering en hervonden vertrouwen in eigen kunnen — ofwel remoralisatie — versterkt zijn, hetgeen volgens patiënten en behandelaars eveneens een belangrijk behandelresultaat is.

De directe relatie tussen remoralisatie en symptoomreductie is nooit eerder onderwerp van wetenschappelijk onderzoek geweest. Wel zijn beide effecten beschreven in het fasemodel van Howard e.a. (1993). In het fasemodel wordt impliciet verondersteld dat remoralisatie en symptoomreductie onderscheidbaar zijn, omdat het fasemodel ervan uitgaat dat in een effectieve behandeling allereerst remoralisatie vermeerderd en daarna pas symptoomreductie kan plaatsvinden.

Er werd een promotieonderzoektraject opgezet om het belang van het meten van remoralisatie en de relatie tussen remoralisatie en symptoomreductie te onderzoeken. Het onderhavige artikel is gebaseerd op dit promotieonderzoek met zijn vier empirische studies. We ontwikkelden allereerst de korte remoralisatieschaal (RS). Met behulp hiervan vonden we dat symptoomvermindering en remoralisatie bij paniekpatiënten steeds vergelijkbaar hand in hand gingen, zelfs wanneer de behandeling alleen gericht was op óf symptoomvermindering óf remoralisatie. Er bleek bovendien een directe relatie te bestaan tussen remoralisatie en de mate waarin patiënten beter gingen functioneren op meerdere levensterreinen, terwijl hiermee geen directe relatie bestond met symptoomvermindering.

Daarnaast werd getoetst in hoeverre een behandeling in overeenstemming mét het fasemodel — eerst remoralisatiegerichte behandelmodule gevolgd door symptoomgerichte behandelmodule — effectiever was dan een behandeling die afweek van dit model — eerst symptoomgerichte behandelmodule en daarna remoralisatiegerichte behandelmodule. Beide volgordes bleken even effectief.

Algemeen kan geconcludeerd worden dat het promotieonderzoek geen bewijs heeft geleverd voor het bestaan van de fase van het fasemodel. Daarnaast blijkt dat het meten van remoralisatie niet onderscheiden kan worden van het meten van symptoomreductie.

Ingezonden brief

Ik heb hierover via e-mail contact gehad met het NIP en ook zij gaven aan zeer verbaasd te zijn over dit tarief. Zij stellen: ‘Binnen de DBC-systematiek is uitdrukkelijk geen sprake van een tarief per uur of verrichting. De Nederlandse Zorgautoriteit en DBC-onderhoud voeren tijdrovende en uitermate ingewikkelde exercities uit om een kostprijsonderzoeken te verrichten die uitvoerders van DBC-zorg een redelijk inkomen zouden moeten leveren. Omdat hierbij een enorme hoeveelheid variabelen van belang zijn is het tot op heden niet gelukt op een eindnorm uit te komen daar waar het een norminkomen betreft. Het doorhet tijdschrift GZ-psychologie genoemde uurhonorarium kan derhalve niet anders zijn dan een versimpeling van de realiteit.’

Kunt u mij uitleggen hoe uw auteurs komen op een tarief van 110 euro? Ik denk dat ik niet de enige (vrijgevestigde) GZ-psycholoog ben die met deze vraag zit.

Met vriendelijke groet, Marlinda Brugmans

Antwoord van Richard Janssen en Petra Soeters

De kostprijs van € 110,00 roept waarschijnlijk ook vragen op omdat in de 1e lijn een lager tarief vergoed wordt. De kostprijs in de 2e lijns GGZ is duurder dan in de 1e lijn omdat er vanwege de zwaardere patiëntencategorie veel meer multidisciplinair overleg nodig is; daarnaast zijn de overheadkosten in de 2e lijn ook hoger dan in de 1e lijn. Het multidisciplinair overleg en de overhead wordt in de kostprijs , maar ook in de opbrengsten, doorberekend.

Het tijdschrift GZ-psychologie is op zoek naar het beste wetenschappelijk artikel dat een klinisch psycholoog of klinisch neuropsycholoog in opleiding heeft geschreven in 2010. Het gaat hierbij om artikelen die klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen hebben geschreven over het wetenschappelijk onderzoek dat zij hebben uitgevoerd ter afronding van hun KP- of KNP-opleiding.

Aanmelden kan tot 1 februari 2011 via  redactie@gzpsychologie.nl.  De beste inzendingen worden gepubliceerd in het derde nummer van GZ-psychologiein 2011, waarna de jury – die bestaat uit de redactie van dit tijdschrift - de winnaar uitkiest. Het doel van deze prijs is het stimuleren van het publiceren van wetenschappelijke artikelen door klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen.

Er gaapt een diepe kloof tussen beleidsmakers en professionals in de ggz. De strijd rond de Diagnose Behandeling Combinaties (DBC’s) is daar een duidelijke uiting van. Professionals op de werkvloer zien de DBC’s niet zitten, terwijl de beleidsmakers het systeem juist door willen zetten. Nu de rechter heeft bepaald dat de professionals terechte bezwaren hebben, is de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) gedwongen tot aanpassingen. Intussen pleiten de voorvechters van het DBC-systeem, waaronder GGZ Nederland en diverse beroepsverenigingen, nog altijd voor verdere doorontwikkeling. Opgeroepen wordt om de Koepel van DBC-vrije praktijken te steunen in hun kostbare juridische strijd.

Bij aangifte van seksueel kindermisbruik kunnen politie en justitie informatie vragen aan hulpverleners. Maar als justitiële waarheidsvinding en behandeling elkaar kruisen, kan dat frictie geven. Dat zeggen Margreet Visser, behandelcoördinator van het Kinder- en Jeugdtraumacentrum in Haarlem, en Francien Lamers-Winkelman, bijzonder hoogleraar ‘Preventie en hulpverlening inzake kindermishandeling’ aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Visser: ‘In zedenzaken koesteren politie en justitie vaak argwaan jegens psychologen en pedagogen.’

Oplossingsgerichte therapie is doelgerichte therapie. Er zijn twee duidelijke verschillen aan te wijzen met probleemgerichte therapieën. De focus is niet op het exploreren en analyseren van het probleem, op wat de cliënt niet wil, maar op wat de cliënt wel wil in de toekomst. Het behandeldoel wordt niet gedefinieerd in termen van afname van problemen of klachten, maar in termen van toename van wat de cliënt voor de problemen of klachten in de plaats wil.