Wanneer men de leugen vaak genoeg herhaalt, gaan mensen geloven dat dit de waarheid is. Desinformatie verandert in informatie, simpelweg door de kracht van de herhaling. Liegende politici zijn hiervan het sprekende voorbeeld. Maar hoe leugenachtig sommige politici ook zijn, psychologen kunnen er iets van leren.

Kruipen we in de huid van de patiënt, dan heeft die vaak een negatief idee over zichzelf en de wereld. Veelal is het aangepraat, maar niettemin is het de waarheid in de beleving van de patiënt.

Wanneer een therapeut daar een andere, positievere opvatting tegenover stelt, is dit vanuit het perspectief van de patiënt vaak klinkklare onzin, een leugen. De patiënt zegt doorgaans nog net niet dat de therapeut liegt door positief over hem of haar te denken, maar dat is vaak wel min of meer diens gedachte. In de ogen van de patiënt is de therapeut een leugenachtige politicus. Gelukkig is de intentie van de hulpverlener vaak beter dan die van de politicus en wordt de patiënt meestal gelukkiger van de ‘leugen’ van de therapeut dan van zijn eigen ‘waarheid’.

Moraal van het verhaal: zet tegenover de waarheid van de patiënt het therapeutische verhaal en hou dat stug vol, net zo lang totdat de patiënt het gaat geloven. Stug volhouden is wel lastig. De meeste patiënten zijn zeer bedreven in het terzijde schuiven van complimenten en het diskwalificeren van alle positieve bewijzen die de therapeut aandraagt. Daarin zijn ze soms zo goed dat de therapeut de waarheid van de patiënt gaat geloven in plaats van andersom. Dat helpt niet.

Wanneer de therapeut simpelweg zegt ‘u bent een waardevol persoon’, loopt hij al snel tegen een muur van ontkenningen op. Je hoort de patiënt daarbij vaak denken: ‘dat zeg je alleen maar omdat je een therapeut bent; als je me echt kent zou je dat niet zeggen’.

Een simpele twist in die complimenteuze zin maakt het voor patiënten lastiger om de positieve informatie te diskwalificeren: ‘ik zou u gunnen dat u uzelf wat meer zou waarderen’. De patiënt kan er niks op afdingen dat je hem iets moois gunt. Hij of zij zal het niet begrijpen, maar erop afdingen gaat ook niet. Laten we patiënten vooral veel gunnen; druppelsgewijs en dat stug volhouden, totdat het positieve hun waarheid wordt.

Michel Reinders is klinisch psycholoog bij Expertise Centrum Psychosomatiek GGZinGeest, Amstelveen. Meer columns op www.Michel-Reinders.nl