Nooit humeurig, altijd beschikbaar, oneindig geduldig. Een therapeut die je nooit onderbreekt, je gevoelens zonder meer valideert en die zich nooit – zoals mij laatst in een behandeling overkwam – vermoeid laat ontvallen: ‘Wordt het niet eens tijd om het geleerde in de praktijk te brengen en afscheid te nemen van de ggz?’
Tot nu toe kijken we in de zorg vooral naar hoe AI (Artificial Intelligence) en zijn ‘zoekmachine’ ChatGPT ons van de administratieve last af kunnen helpen. Ondertussen lijkt AI zelf op een ander speelveld te zijn beland: zelf therapie geven. Worden we binnenkort vervangen?
In een recent onderzoeksartikel in PLOS Mental Health beoordeelden 830 deelnemers de reacties van ChatGPT in relatietherapiescenario’s als effectiever dan die van menselijke therapeuten. ‘Chat’ scoorde hoger op psychotherapeutische kernprincipes, zoals empathie en onvoorwaardelijke acceptatie. Deelnemers konden mens en machine nauwelijks van elkaar onderscheiden.
Chat heeft op al onze persoonlijke vragen een warm en wijs antwoord, zo lijkt het wel. Maar is het ook een dieper inzicht, is het wijsheid?
De bekende Vlaamse psycholoog Paul Verhaeghe stelt in zijn net uitgebrachte essay Wijsheid dat we leven in een onttoverde wereld, waarin mythen en verhalen zijn ingeruild voor data en algoritmes. Wijsheid, zegt Verhaeghe, begint daar waar kennis eindigt.
In het DIKW-model (dat de niveaus van cognitie rangschikt in een piramide, met onderaan data, dan informatie, kennis, en dan wijsheid) beheerst AI de eerste drie treden met gemak. Maar wijsheid is doorleefde kennis, gevormd door ervaringen, fouten en herstel. Die laat zich niet genereren op verzoek.
AI geeft op ‘wijsheidsvragen’ een kennisantwoord. Toch schuift Chat op in onze richting. Niet als hulpmiddel, maar als concurrent, als vertrouweling. Veel van onze cliënten maken nu al gretig gebruik van een algoritme dat nooit hard is, nooit confronteert, maar ook nooit écht geraakt wordt. Terwijl – en dit weten wij allemaal – juist botsing, wrijving en misverstanden de brandstof zijn voor verandering.
Dus ja, Chat is misschien de ideale therapeut. Maar dan op dezelfde manier als een spiegel de ideale gesprekspartner is: hij laat alles zien, maar zegt nooit dat je gulp openstaat.
Remke van Staveren is moeder, echtgenote, vriendin, buurvrouw, auteur en psychiater bij Buurtzorg T.
Portretfoto: Christiaan Krop
Bronnen:
- Paul Verhaeghe. (2025). Wijsheid. De Bezige Bij.
2. www.news-medical.net: ChatGPT outperforms psychotherapists in therapy response ratings, study shows
