In de talloze interviews met- en artikelen van professionals in GZ-Psychologie kwamen deze begrippen telkens weer naar voren als zijnde de belangrijkste tools voor het verbeteren van onze behandelingen; effectieve behandeltools waarmee behandelaren m.i. nog meer zouden kunnen en moeten doen.

Ook in dit nummer komen deze behandelvaardigheden weer volop aan de orde. Neem bijvoorbeeld het artikel ‘Autisme: diagnose gemist of gemaskeerd’, waarin auteur Céline Mollink beschrijft hoe we bij de diagnostiek van autisme scherper kunnen differentiëren, zonder de persoon achter het label te verliezen. Ze schrijft: ‘Van de behandelaar vraagt dat om vertraging, doorvragen, het toetsen van hypothesen en om te durven twijfelen’, want uiteindelijk behandel je een mens en niet een diagnose.

Verderop in het nummer staat een interview met de Britse psycholoog en auteur Vincent Deary. Hij was betrokken bij een onderzoek onder 400 patiënten met klachten rondom angst voor vallen. Nadat goed was geluisterd naar wat deze cliënten vertelden over de stress die schuilging achter hun klachten kreeg elke cliënt een andere behandeling aangeboden, echt maatwerk dus. Door uit te zoeken welke onderliggende factoren bijdragen aan iemands klachten, door het narratief achter de ziekte te achterhalen, kun je mensen helpen om betekenis te geven aan wat hen overkomt en langs die weg kunnen hun klachten nog gerichter worden aangepakt.

Als we als behandelaren meer moeten doen van iets, is er dan ook iets dat we minder kunnen doen? Wat mij betreft is dat het denken en werken vanuit een diagnose, zoals Céline Mollink ook opmerkt: ‘Een diagnose is niet het eindpunt van het begrijpen. Wie alleen naar het gedrag van mensen kijkt, loopt een reëel risico op over- of onderdiagnostiek.’ Behandelaren nemen soms te snel een shortcut; van de symptomen naar een diagnose, met aansluitend het toepassen van een protocol. Zo komt de cliënt niet tot zijn recht en op die manier worden regelmatig verkeerde diagnoses gesteld, en dan levert een geprotocolleerde behandeling weinig op. Veel cliënten die op die manier zijn behandeld, gaan later op zoek naar weer een andere behandeling.

Enkel denken en werken vanuit efficiency kan uiteindelijk neerkomen op duurkoop. Juist maatwerk (écht luisteren, het narratief bepalen en transdiagnostisch denken) is van groot belang voor een effectieve ggz. Door de mens centraal te stellen, in plaats van de diagnose, kunnen we de geestelijke gezondheidszorg werkelijk versterken.