Burke en collega’s pleiten in een uitgebreide review in The Lancet Psychiatry voor een fundamenteel andere benadering: volgens hen zijn placebo-effecten neurobiologisch verankerd en kunnen actief worden benut voor het verbeteren van patiëntenzorg.1 Neuroimaging-onderzoek laat zien dat placebo-effecten dezelfde hersennetwerken activeren als gevestigde psychiatrische behandelingen. Dit biedt een mechanistische verklaring voor waarom placebo-effecten voor reële en meetbare klachtenverbetering kunnen zorgen, ook bij biologisch bepaalde aandoeningen zoals de ziekte van Parkinson en depressie. De auteurs bespreken vier strategieën om placebo-effecten in de praktijk te benutten, variërend in ethische aanvaardbaarheid. Geheime toediening van een placebo is ethisch onaanvaardbaar. Geautoriseerde misleiding, waarbij de patiënt weet dat bepaalde informatie wordt achtergehouden, is een potentieel alternatief, maar dat ontbreekt nog aan klinisch onderzoek. Open-label placebo, waarbij de patiënt weet dat hij een placebo krijgt, heeft in meerdere RCT’s positieve effecten laten zien. Het optimaliseren van contextuele factoren, zoals een warme therapeutische relatie, positieve verwachtingen en een ondersteunende omgeving, wordt gezien als de meest ethisch robuuste en praktisch toepasbare strategie. Daarnaast besteden de auteurs uitgebreid aandacht aan nocebo-effecten, ofwel symptoomverergering of bijwerkingen als gevolg van negatieve verwachtingen. Strategieën om nocebo-effecten te verminderen omvatten het positief framen van bijwerkingeninformatie, psycho-educatie over het nocebo-effect en aangepaste informatieverstrekking bij de informed consent-procedure. De auteurs concluderen dat een beter begrip van placebo- en nocebo-effecten bijdraagt aan effectievere en beter te verdragen behandelingen, maar dat meer gerichte klinische studies nodig zijn.
Bron:
1. Burke, M. J., e.a. (2026). Harnessing placebo effects and mitigating nocebo effects: implications for clinical practice in psychiatry and medicine. The Lancet Psychiatry, 13(5), 413-425.
