Hoe bewust zijn psychiaters en psychologen zich van de invloed van hun eigen drijfveren op hun professionele handelen? Hun drang naar het werken met etiketten en labels bijvoorbeeld, wat zegt dat over hoe wij ons verhouden tot het menselijk lijden, en is dit nog wel een houdbare en integere manier van werken?

In de NRC-podcast Het Uur gaat interviewer Pieter van der Wielen hierover in gesprek met psychiater Jim van Os. Volgens Van Os moeten we in de ggz weer terug naar de mens zelf. De mens is geen volledig rationeel wezen, benadrukt hij; mensen worden vooral gedreven door emoties en onbewuste drijfveren. In dit licht is ‘waanzin’ geen afwijking die alleen bij patiënten voorkomt, maar in ieder mens. Labels zijn verlegenheidsdiagnoses. De oplossing ligt in het echt aangaan en delen van de ervaring van het psychisch lijden van de patiënt; door goed naar de cliënt te luisteren en echt contact te maken, kan het tussen patiënt en behandelaar gaan ‘stromen’. Door daarbij samen op zoek te gaan naar een gepersonaliseerd, betekenisvol ‘ritu- eel’, kan iemand uiteindelijk weer uit de ‘loop’ van het lijden geraken.

De professional moet zichzelf in de spiegel kunnen aankijken, en behandelaars moeten inzien dat de werkelijke schat aan tools voor de behandeling van psychisch lijden besloten ligt in de mens zelf, met diens rijkdom aan ervaringen.

Psychotherapeut, gz psycholoog

De film volgt de 12-jarige Daan, een getalenteerde jonge voetballer die langzaam maar zeker in de manipulatieve greep van zijn coach Ries terechtkomt. De subtiele psychologische mechanismen die ten grondslag liggen aan seksueel misbruik worden duidelijk zichtbaar gemaakt: de sluipende manier waarop vertrouwen wordt geschonden, de verwarring van een kind dat zoekt naar erkenning en aandacht. Zonder expliciet te zijn of afbreuk te doen aan de ernst van de situatie, onthult de film hoe subtiel, bijna onmerkbaar, grensoverschrijdend gedrag zich ontwikkelt. Ook is er veel aandacht voor de thuissituatie en de reacties na het misbruik.

Regisseur Karin Junger slaagt erin om een ongemakkelijk onderwerp te benaderen met empathie en vanuit een diep respect voor de waardigheid van slachtoffers, waardoor de film uitstijgt boven de vaak oppervlakkige representaties van slachtofferschap en misbruik.

De Pupil is gemaakt door Junger en producent The Film Kitchen, die voor de impactcampagne rondom de film samenwerkt met Stichting De Stilte Verbroken en Slachtofferhulp Nederland. Junger hoopt dat mensen van de film leren. ‘We moeten veiligheid creëren bij sportclubs en andere plekken waar volwassenen met kinderen te maken hebben’, zegt de regisseur tegen Nu.nl. ‘Er zijn duidelijke dingen die je met elkaar kunt afspreken. Zoals dat kinderen niet bij een trainer thuis mogen komen.’

Hoofdredacteur GZ-Psychologie