Mijn collega houdt een referaat over de noodzaak van zelfzorg in de ggz. Ze is bang dat het een open deur is. Daarin heeft ze gelijk. Iedereen vindt zelfzorg belangrijk. Echter, als puntje bij paaltje komt, past niemand het toe.
Daar gaat de open deur weer dicht. Het referaat eindigt met de vraag wat we onszelf vandaag als zelfzorg gunnen. Een goede invalshoek: laat zelfzorg niet een vaag voornemen zijn, maar zet het om in actie. Iedere therapeut weet dat goede intenties opgevolgd moeten worden door oefeningen en huiswerk.
Niettemin kleeft er een probleem aan het woord ‘gunnen’. Het geeft zelfzorg de status van franje. Zelfzorg zou geen luxe moeten zijn, maar een verplichting. Wanneer de hulpverlener uitvalt, staat de patiënt in de kou. Dat is onprofessioneel. Continuïteit van zorg houdt in dat de hulpverlener beschikbaar is en niet omvalt doordat hij zichzelf overwerkt. Het zou mooi zijn als we zelfzorg beschouwen als onderdeel van een professionele houding.
Het woordje ‘zelf’ als voorvoegsel bij ‘zorg’ is merkwaardig. Het lijkt te impliceren dat het uitsluitend de taak is van de individuele hulpverlener om het hoofd boven water te houden; alsof de werkgever en zorgverzekeraars daarin geen rol spelen.
‘Het zou mooi zijn als we zelfzorg beschouwen als onderdeel van een professionele houding’
Natuurlijk doen organisaties wel iets, zoals het organiseren van verwendagen met gratis massage, en we krijgen elk jaar een kaartje met een bedankje voor onze inzet. Ik ken genoeg teamleiders die een helpende hand bieden. Men trekt heus het kalf wel uit de put als het dreigt te verdrinken. Maar wordt de put ook gedempt, zijn de maatregelen structureel en preventief?
De inrichting van de ggz bevat toxische elementen. Ieder kent daarvan voorbeelden. Ik zal daar niet te veel over uitweiden, maar kan het niet nalaten één ding te noemen: de machteloze positie waarin de professionele hulpverlener gemanoeuvreerd is. Zoals de machteloosheid ten aanzien van de wachtlijsten en de onmacht om administratieve systemen te negeren wanneer er onzinnige handelingen gevraagd worden.
Structurele en preventieve bestrijding van de dagelijkse stress; blijft het een droom, of wordt het onderdeel van een professionele en verantwoorde hulpverlening? Dat is niet alleen de taak van de individuele therapeut, het zou ook mooi zijn als werkgevers en zorgverzekeraars daaraan een structurele bijdrage leveren.
Michel Reinders is klinisch psycholoog bij Expertise Centrum Psychosomatiek GGZinGeest, Amstelveen. Meer columns op www.Michel-Reinders.nl
