Artikel bewaren

Je hebt een account nodig om artikelen in je profiel op te slaan

Login of Maak een account aan
Reacties0

Tegen de stroom in: de netwerktheorie

In World Psychiatry, het periodieke tijdschrift van de World Psychiatric Association, verscheen begin dit jaar een opmerkelijk artikel van onderzoeker Denny Borsboom. Volgens de Amsterdamse hoogleraar in de Grondslagen van de psychologie (UvA) worden psychische stoornissen onterecht beschouwd als ziektes waarvan de symptomen worden veroorzaakt door één onderliggend psychologisch of neurologisch ‘defect’.
Premium

Volgens Borsboom is eerder sprake van een netwerk van symptomen die in hun onderlinge interacties de stoornis veroorzaken. Claudi Bockting, hoogleraar Klinische psychologie aan de Universiteit Utrecht (UU), noemt de netwerktheorie ‘interessant’. Zij spreekt van een spannend toekomstscenario dat mogelijk kan leiden tot andere behandelvormen. Bockting waarschuwt echter voor het te snel omarmen van de klinische implicaties van de netwerkgedachte en pleit voor meer wetenschappelijk onderzoek. In gesprek over de merites van de netwerktheorie.

Borsboom: ‘Het standaardmodel in de psychometrie, het latent variabele model, stelt dat alle observeerbare symptomen van een bepaalde stoornis afhangen van één onderliggende eigenschap die zich manifesteert in die symptomen. Dat klinkt logisch, maar toen ik die gedachte modelmatig probeerde uit te werken, kwam ik er niet uit. Neem bijvoorbeeld depressie, wat is daarvoor de onderliggende eigenschap? Vroeger gingen we uit van de serotonine-hypothese: het idee dat een depressie wordt veroorzaakt door onvoldoende serotonine in het brein. Inmiddels is echter duidelijk dat er nauwelijks evidentie is voor deze en andere hypothesen die ervan uitgaan dat er één onderliggende oorzaak bestaat voor psychische aandoeningen.

Toen ik ging nadenken over andere manieren om een stoornis te modelleren, stuitte ik op netwerkmodellen die veel gebruikt worden in studies naar complexe systemen. Als je vanuit netwerkmodellen nadenkt over psychopathologie dan ligt het voor de hand dat klachten bij een aandoening zoals depressie elkaar veroorzaken en versterken. Zo kwamen we dus op het idee om psychopathologie te modelleren als een netwerk van symptomen die elkaar beïnvloeden. Dat zou ook verklaren waarom we bepaalde klachten zo vaak samen zien optreden. In veel gevallen verdwijnen die klachten vanzelf, maar soms bestaat er een zo grote samenhang tussen twee of meer symptomen dat zij elkaar versterken en zo een vicieuze cirkel vormen waarin de patiënt als het ware gevangen raakt. Op dat moment is er naar ons idee sprake van een psychische stoornis. Vanuit die gedachte zijn we modellen gaan maken, met input uit de DSM, want daarin staan veel klachten vermeld, met soms ook de mogelijke causale relaties. Dat modelleren bleek wonderwel te lukken. Als ik er voor clinici een praatje over hield, dacht ik: ik moet me wel schrap zetten, want ik ga tegen het heersende paradigma in, maar dat was helemaal niet zo. Vrijwel iedereen vond het een interessant idee.’

Bockting: ‘Ik vind het eerlijk gezegd niet zo verrassend. Clinici hebben in de opleiding geleerd

Premium

Wil je dit artikel lezen?

Neem GZ-psychologie een maand gratis op proef. Tijdens deze maand heb je onbeperkt toegang tot alle content. Na een maand stopt het proefabonnement automatisch.


    Al abonnee? Log dan in