Zelfs voor professionals die op de hoogte zijn van het jargon in de geestelijke gezondheidszorg is het soms goed om even stil te staan bij de betekenis van alle afkortingen en acroniemen binnen de sector. Dat geldt zeker voor ACT (Acceptance and Commitment Therapy), dat de laatste jaren steeds meer in de belangstelling staat, maar waar het bredere publiek misschien nog maar een vage notie van heeft. In wezen heeft ACT twee kanten, legt klinisch psychologe Jacqueline A-Tjak uit. “Commitment betekent dat je weet wat jij belangrijk en waardevol vindt in het leven, en dat je ook in staat bent om daar handen en voeten aan te geven. Acceptance houdt in dat je je daarbij niet laat tegenhouden door bijvoorbeeld angst of onzekerheid: je accepteert dat die gedachten en gevoelens er zijn en je gaat er niet de strijd mee aan.”

Grondgedachte

In principe zou iedere ggz-cliënt die zijn of haar gedrag wil veranderen baat kunnen hebben bij ACT, denk A-Tjak, zelf internationaal erkend ACT-trainer. Voorwaarde is natuurlijk wel dat die cliënt zich aangesproken voelt door de grondgedachte achter deze vorm van therapie. Het doel is niet om van bepaalde klachten af te komen, maar om een zo goed mogelijk leven op te bouwen.

Die filosofie past bij een algemene ontwikkeling in de geestelijke gezondheidszorg, waarbij de nadruk steeds minder komt te liggen op ‘symptoombestrijding’, denkt A-Tjak. “We zijn in de ggz een heel eind gekomen door ons te richten op de klachten van cliënten, maar het lijkt alsof we daarmee een plafond hebben bereikt. Professionals realiseren zich steeds meer dat bepaalde psychologische problemen simpelweg niet oplosbaar zijn. Maar cliënten kunnen ook mét die klachten een heel goed en waardevol leven hebben.”

Evidence-based

Overigens maakt dat de vraag in hoeverre ACT ‘evidence-based’ is (oftewel: werkt het?) nog wat ingewikkelder, zegt A-Tjak, die op 19 juni zal spreken op het Congres ACT in Utrecht. “Als het gaat om de effectiviteit van bepaalde therapieën kijkt men vaak naar de reductie van bepaalde klachten of symptomen. Maar ACT richt zich nu juist niet op symptoomreductie. Het is een therapie die vooral gaat over kwaliteit van leven, over het opbouwen van een bestaan dat past bij wie de cliënt wil zijn.”

Het gekke is dat veel onderzoeken aantonen dat ACT óók leidt tot een vermindering van symptomen, aldus A-Tjak. Maar los daarvan kan het vergroten van de ‘psychologische flexibiliteit’ van de cliënt een groot verschil maken bij de behandeling, al was het maar omdat het een bepaalde druk wegneemt. “Ik ben net begonnen met de behandeling van een ernstig getraumatiseerde cliënt die al de meest intensieve, evidence-based behandelingen heeft gehad, plus medicatie,” vertelt A-Tjak. “Het heeft allemaal niet gewerkt, integendeel – zijn toestand is er alleen maar slechter door geworden. ACT is in zo’n geval heel fijn, omdat hij niet meer hoeft te focussen op die klachten. We zeggen in wezen: oké, je hebt die psychische pijn nu eenmaal en die gaat niet weg; hoe kun je met dat gegeven toch iets moois maken van je leven? Dat werkt in zo’n situatie veel beter.”

Tegelijkertijd wil A-Tjak ggz-professionals vooral aanmoedigen om de verschillende therapiemodellen te overstijgen. “Denken in modellen – of het nu ACT of CGT of EMDR is – beperkt ons bij de beantwoording van fundamentele vragen. Wat zijn de mechanismen of processen waardoor mensen vastlopen? En waardoor kunnen ze weer in beweging komen? Daar gaat geestelijke gezondheidszorg uiteindelijk om.”